Mag de overheid je de ‘goede’ kant opduwen?

Image

Mag de overheid je de 'goede' kant opduwen?

Overheidscampagnes tegen het roken zijn er niet meer. Wel zijn tabaksfabrikanten verplicht om allerlei nare teksten op pakjes sigaretten te plaatsen. In hoeverre mag de overheid eigenlijk beïnvloeden? Daar is nu een nieuwe discussie over aan de gang, in het kader van een rapport van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO): ‘De verleiding weerstaan. Grenzen aan beïnvloeding van gedrag door overheid.’ Mag de overheid gebruik maken van nieuwe inzichten uit de psychologie en de gedragseconomie? Het heet ‘Nudging’ , het sturen van gedrag via automatische en onbewuste denkprocessen.

De discussie is al een tijdje aan de gang, vooral in Engeland, waar al een paar jaar burgers onbewust gestuurd worden het ‘goede’ te doen. Dus je belastingformulier naar waarheid in vullen door jou vooraf een handtekening te laten zetten. Het blijkt dat mensen dan minder frauderen. Nuding is in het bedrijfsleven overigens al heel normaal.

De commentaren in Nederland gaan vooral over het subtiele verleiden van de overheid. Ben Tiggelaar is blij dat de overheid ontdekt heeft dat de mens een irrationeel wezen is, als wij zijn column van vorige week in NRC goed begrepen hebben.
De overheid wil terughoudender zijn in het naar zich toe trekken van maatschappelijke problemen. Maar ze gaan er vooralsnog nog steeds van uit dat de autonomie van de burger begrensd is in een complexe maatschappij. En dat de overheid dus wel iets moet doen om de burger de goede kant op te sturen. Dat heeft te maken met het beperkte psychologische vermogen van de mens…..Dus adviseert de RMO dat nudging door de overheid alleen toelaatbaar is als dit het vermogen van mensen versterkt om keuzes te maken waar ze zelf ook achter staan.

Tja, geen echte keuze dus. En dat begrensde vermogen van de mens? Daar denken wij ietsjepietsje anders over, to say the least. De mens kan alles. Wij gebruiken slechts 5% van onze hersenen, zo niet minder. En als we niet oppassen met alle automatisering wordt dat nog minder.
Maar een belangrijker vraag is hoe je überhaupt de juiste keuzes maakt als mens en wat de overheid daar mee te maken heeft. Van ons mag je je dood roken, kapot drinken, elke dag een vette bek bij McDonalds halen, 24 uur per dag voor de tv zitten. Het maakt ons niet uit. Als een ander daar maar geen last van heeft. Het Milliaanse beginsel van niet-schaden wordt dat genoemd. Naar de negentiende-eeuwse Engelse filosoof en econoom John Stuart Mill. Niets nieuws, maar juist deze oude man zou kunnen helpen bij de discussie.

Die discussie gaat ook gevoerd worden, gelukkig. In Debatcentrum de Balie in Amsterdam worden er in april en mei een aantal debatten over nudging gehouden. Hou de agenda van de Balie in de gaten.

http://www.adviesorgaan-rmo.nl/Publicaties/Adviezen/De_verleiding_weerstaan_maart_2014

http://www.nrc.nl/carriere/2014/03/31/onuitstaanbare-duwtjes/

http://www.adviesorgaan-rmo.nl/Publicaties/Adviezen/De_verleiding_weerstaan_maart_2014/In_de_media/Een_burger_in_de_goede_richting_duwen_Mag_dat_NRC_26_maart_2014

http://www.nd.nl/artikelen/2014/maart/28/de-overheid-mag-de-burger-best-een-zetje-geven?source=9a10aa165eae75d63757549023b9c427

Advertisements